Czy zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w spółce z o.o. chroni przed egzekucją z Twojego majątku prywatnego? Tak, ale…
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to jedna z najpopularniejszych form prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego1, spółki tego typu stanowiły aż 15,22% wszystkich nowo zarejestrowanych podmiotów gospodarczych w III kwartale roku 2024, ustępując swoją popularnością tylko jednoosobowej działalności gospodarczej. Nic w tym zaskakującego, bowiem spółka z o.o. posiada wiele zalet, w tym, jak sama nazwa wskazuje, ograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania.
Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 299 §1 Kodeksu spółek handlowych (dalej: „KSH”), jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu będą odpowiadać z własnego majątku solidarnie za jej zobowiązania. Zgodnie §2 ww. przepisu, od tej odpowiedzialności można się uwolnić, jeżeli członek zarządu:
- udowodni, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu;
- udowodni, że nie ponosi winy w niezłożeniu wniosku we właściwym czasie
- udowodni, że pomimo niedopełnienia spoczywających na nim obowiązków, wierzyciel nie poniósł szkody.
Wedle powszechnie panującego przekonania, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości skutecznie zwalnia danego członka z odpowiedzialności swoim osobistym majątkiem. Jest to oczywiście prawda, jednakże należy pamiętać o kilku niezwykle istotnych kwestiach, których uchybienie może nieść katastrofalne skutki.
1. Złożenie wniosku we właściwym czasie
Niezmiernie istotne jest określenie „właściwego czasu”, który został zdefiniowany w Ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dalej: “Pr. Up.”). Zgodnie z art. 21 ust. 1 ww. ustawy, czas ten wynosi 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.
A kiedy ta podstawa następuje? Co do zasady:
- kiedy spółka stała się niewypłacalna, tj. kiedy dłużnik nie nie płaci długów oraz nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków pieniężnych, przy czym domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
- gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Pozostałe podstawy i wyłączenia odpowiedzialności zostały szerzej omówione w art. 11 Pr. Up. W praktyce największe znaczenie ma jednak ww. domniemanie wskazane ust. 1a przepisu. Niewypłacalność dłużnika mogłaby co prawda powstać przed upływem tych 3 miesięcy, ale w przypadku sporu na gruncie 299 KSH ciężar dowodowy wykazaniu braku możliwości odzyskania płynności finansowej spoczywać będzie na wierzycielu (tak: Witosz Aleksander Jerzy (red.), Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, WKP 2021, Komentarz do art. 11).
Przykład:
Spółka X ma długi wobec spółki Y i Z na kwotę 40.000,00 zł, które stały się wymagalne z dniem 14 lutego 2025 roku. Spółka X cały czas jednak kontynuuje działalność gospodarczą i liczy na pozyskanie nowych klientów, co jednak nie następuje. Członkowie zarządu, aby czuć się bezpiecznie, powinni więc złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni po upływie 3 miesięcy, o których mowa w art. 21 ust. 1 Pr.Up., tj. w ciągu 30 dni od dnia 14 maja 2025 roku.
2. Złożenie wniosku przez Krajowy Rejestr Zadłużonych
Zgodnie z art. 216a ust. 1 Pr. Up., pisma procesowe oraz dokumenty wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe. Takim system jest obecnie Krajowy Rejestr Zadłużonych. W przypadku złożenia takiego wniosku pisemnie Sądtaki wniosek zwróci. Co więcej, z przepisu wprost wynika, że pisma oraz dokumenty niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe nie wywołują skutków prawnych.
Mając na uwadze, jak istotne jest zachowanie prawidłowych terminów w kontekście wniosku o ogłoszenie upadłości, złożenie pisemnego wniosku może skończyć się uchybieniem 30-dniowego terminu.
3. Prawidłowe uzupełnienie braków formalnych
W swojej praktyce spotkałem się z sytuacją, kiedy członek zarządu złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, a następnie natychmiast zrezygnował z pełnienia funkcji. W tym czasie Sąd zwrócił wniosek z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, które siłą rzeczy nie zostały uzupełnione. Błędnie uznał on, że w ten sposób czynił zadość przesłance zwalniającej go odpowiedzialności. Tymczasem, zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2007 r., w sprawie o sygn. akt I UK 349/06, „nieuzupełnienie braków formalnych wniosku o ogłoszenie upadłości prowadzi do jego zwrotu przez sąd w trybie art. 130 KPC, zaś pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu (art. 130 § 2 k.p.c.).”
Sytuacja taka jest zatem równoznaczna z brakiem wniosku o ogłoszenie upadłości.
4. Możliwość złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.
W praktyce często można spotkać się również z poglądem, że jeżeli spółka nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, stanowi to przesłankę zwalniającą członka zarządu z odpowiedzialności za niezłożenie tego wniosku w terminie.
Jest to przekonanie błędne, ponieważ jedynie sąd upadłościowy posiada kompetencje do oceny, czy dany podmiot posiada wystarczające środki na przeprowadzenie postępowania upadłościowego, jest właśnie sam sąd upadłościowy. W tym miejscu należy przytoczyć wyrok NSA z 21.12.2010 r. (I FSK 36/10, LEX nr 1101750), w którym sąd stwierdził, iż „wymieniona przesłanka braku majątku na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego podlega ocenie sądu upadłościowego w toku postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości i to sąd upadłościowy czyni stosowne ustalenia w tym zakresie. Nie jest więc w żaden sposób uprawnione antycypowanie niejako rozstrzygnięcia sądu upadłościowego przez skarżącego poprzez powoływanie się na okoliczność, która mogłaby dopiero być przedmiotem postępowania przed sądem upadłościowym, wszczętym na skutek złożenia wniosku”.
Innymi słowy, dłużnik nie może powoływać się na prawdopodobną ocenę sądu upadłościowego w przedmiocie braku odpowiednich środków na przeprowadzenie postępowania i tłumaczyć się w ten sposób z braku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Co więcej, należy mieć również na uwadze, że składający wniosek mogą równocześniezłożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W dniu 15 marca 2013 roku wszedł w życie przepis Ustawy z 25 stycznia 2013 r. „o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze”, w którym wykreślono wyłączenie stosowania przepisów o zwolnieniu od kosztów sądowych. Nie ma więc przeszkód, aby Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, nawet kiedy nie ma środków na uiszczenie opłaty sądowej.
5. Brak zgłoszenia zmian w zarządzie do KRS, a odpowiedzialność.
Zarówno powołanie jak i odwołanie członka zarządu nabiera mocy z chwilą podjęcia odpowiedniej uchwały przez zgromadzenie wspólników lub w terminie wskazanym w treści uchwały. Oznacza to, że nie jest konieczne ujawnienie takiego członka zarządu w KRS.
Co więcej, nawet jeśli ktoś był członkiem zarządu przez krótki okres, trudno będzie mu się uwolnić od odpowiedzialności. Zgodnie z orzecznictwem, nieświadomość lub niewiedza członka zarządu, wynikająca z braku kompetencji, czy też zaangażowania w sprawy spółki, nie stanowią okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. (tak: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 grudnia 2020 r. V AGa 215/19 oraz Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2021 r. II CSKP 65/21).
6. Kwestie dowodowe
Aspektem, o którym często się zapomina, jest ciężar dowodu w postępowaniach tego typu. W razie zaistnienia sporu (co do zasady), to na członku zarządu spoczywa ciężar udowodnienia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie.
Brak posiadania takich dowodów, nierzetelnie lub chaotycznie prowadzona księgowość i dokumentacja spółki mogą więc doprowadzić do odpowiedzialności członka zarządu swoim majątkiem osobistym.
Podsumowanie
We wniosku o zgłoszenie upadłości, najważniejsze jest prawidłowe określenie „właściwego czasu”. Spóźniony (albo nawet przedwczesny) wniosek może skutkować brakiem zwolnienia od odpowiedzialności osobistej. Co więcej, w całej procedurze występuje też wiele pułapek prawnych, które przy wykorzystaniu pomocy profesjonalnego pełnomocnika, mogą zostać łatwo uniknięte.